تبلیغات
متن كتاب های آموزشی

متن كتاب های آموزشی
همیاری 

درس دوم : جانوران مهره دار

درس در یك نگاه:

در فرآیند این درس، دانش آموزان با جانوران مهره دار آشنا می شوند و آن ها را در 5 گروه اصلی طبقه بندی می كنند و از طریق مشاهده، مقایسه و جمع آوری اطلاعات، به ویژگی ها و خاصه های مهم هر گروه پی می برند. در این درس سعی می شود نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به حفاظت از جانوران تقویت شود و آنان به دقت در مشاهده ی دنیای جانوران ترغیب شوند.

آن چه دانش آموزان در مورد «جانوران» می دانند:

سال اول: جانوران حركت می كنند، غذا می خورند و تنفس می كنند. بسیاری از جانوران برای انسان فایده دارند.

 سال دوم: جانوران در زیستگاه های مختلف مثل جنگل، بیابان، شهر و روستا زندگی می كنند. پوشش بدن جانوران متفاوت است.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها و دانستنی ها:

1- با مشاهده ی جانوران و مقایسه ی ویژگی هایشان، آن ها را به دو گروه مهره دار و بی مهره طبقه بندی كند.

2- با مشاهده ی بدن مهره داران ،‌نتیجه بگیرد كه مهره داران در بدن خود اسكلتی استخوانی دارند.

3- از طریق مشاهده ی جانوران مختلف (مثل ماهی ، قورباغه) در مورد آن ها اطلاعات جمع آوری كند.

4- با مشاهده و مقایسه ی شكل منقار پرندگان،‌نوع تغذیه ی آن ها را مقایسه نماید و در این باره مثال بزند.

5- با استفاده از اطلاعاتی كه جمع آوری می كند، جانوران مهره دار را به پنج گروه طبقه بندی كند و برای آن ها مثال بزند.

6- با مشاهده ی پای جانوران، نوع حركت جانور را پیش بینی كند.

7- با مشاهده ی دقیق بدن جانوران مهره دار در مورد اسكلت بدن آن ها و قسمت های مهم اسكلت اطلاعاتی جمع آوری كند.

نگرش ها:

1- به مطالعه و مشاهده ی جانوران و رفتار آن ها علاقه مند شود.

2- سعی كند از جانوران و موجودات زنده ای كه به انسان آسیب نمی رسانند، حمایت كند.

دانستنی ها برای معلم

مهره داران:

مهره داران جانورانی هستند كه ستون مهره دارند. در تمام مهره داران، ستون مهره ها و سایر استخوان های اسكلت دنده ها و جمجمه از اندام های بدن محافظت می كنند. اسكلت داربست سختی است كه بخش های نرم بدن جانور را نگه می دارد. تعداد انواع بی مهرگان (جانوران بدون ستون مهره) از مهره داران بسیار زیادتر است، اما تقریباً همه مهره داران از بی مهرگان بزرگ تر و پیچیده تراند.

1- ماهی ها: ماهی ها جانورانی هستند كه ستون مهره و آبشش دارند. همه ی آن ها در آب زندگی می كنند. ماهی ها خونسرد هستند و در بیش تر موارد، ماهی ماده تعداد بسیار زیادی تخم می گذارد كه معمولاً از آن ها مواظبت نمی كند. وقتی ماهی ها شنا می كنند، از ماهیچه های قوی پر پیچ و خمشان استفاده می كنند و بدن ها و دم هایشان را به این طرف و آن طرف حركت می دهند. فقط تعداد كمی از آن ها باله هایشان را مانند پارو تكان می دهند و باله ها عموماً برای حفظ تعادل ، ثابت ماندن و از حركت ایستادن به كار می روند. هر باله ای ماهی از تعداد زیادی تیغك استخوانی تشكیل شده كه با پوست ظریفی پوشیده شده است.

بیش تر گونه های ماهی به كمك كیسه های شنا در آب شناور می مانند. این كیسه ها پر از هواست و مانند جلیقه ی نجات داخلی عمل می كنند كه ماهی را روی آب نگه می دارد. به یك ماهی قرمز در تنگ نگاه كنید، این ماهی حتی وقتی كه كاملاً بی حركت است،‌در آب فرو نمی رود. بدن بیش تر ماهی ها، از فلس (پولك) پوشیده شده است. فلس ها صفحه های بسیار كوچك استخوانی هستند. پوست ماهی، لعابی پس می دهد كه از لابه لای پولك ها نفوذ می كند و بدن ماهی را می پوشاند. این لعاب  شنا كردن ماهی را در آب آسان تر می كند و همچنین ماهی را از آزار انگل های بسیار ریز داخل آب محافظت می كند.

دوزیستان: دوزیستان جانورانی هستند كه ستون مهره دارند، خونسردند و معمولاً پوستی نرم و مرطوب دارند. نام آن ها به معنای «دارای دو شیوه ی زندگی» است، زیرا بیش تر دوزیستان زندگی خود را در آب آغاز می كنند و بعداً به گونه ای تغییر می كنند كه كم كم می توانند در خشكی زندگی كنند.

سیر زندگی دوزیستان: بیش تر دوزیستان در آب جفت گیری می كنند و جانور ماده در آب تخم ریزی می كند. نوزادی كه از تخم بیرون می آید شبیه والدین خود نیست و به عكس شبیه یك ماهی كوچك با سری بزرگ و دمی لرزان است و نوزاد، دوزیست خوانده می شود. در ابتدا نوزاد دوزیست با آبشش تنفس می كند و از گیاهان ریزی كه در آب زندگی می كنند تغذیه می كند. در حین رشد در بدن نوزاد دوزیست تغییراتی رخ می دهد، آبشش ها از بین می روند و شش و پا پدید می آید طوری كه جانور می تواند در خشكی زندگی كند. در این زمان غذای جانور دوزیست هم تغییر می كند .دوزیستان بالغ گوشت می خورند و بنابراین از انواع زیادی از جانوران كوچك تغذیه می كنند. این تغییر بدن و شیوه ی زندگی جانور، «دگردیسی» نامیده می شود.

دوزیستان بالغ می توانند در خشكی زندگی كنند، اما پوست بدن آن ها باید همیشه مرطوب بماند. آن ها شش دارند ، اما این شش ها معمولاً خیلی بزرگ نیست و از این رو دوزیستان از طریق پوست هم تنفس می كنند. آن ها تنها مواقعی می توانند این كار را انجام دهند كه پوستشان مرطوب باشد، به همین دلیل به ندرت از آب دور می شوند.

خزندگان: تمساح ها، مارها، لاك پشت ها و مارمولك ها همه جزو خزندگان اند. آن ها ستون مهره و دست و پاهای قوی دارند، اما فقط مدت كوتاهی می توانند خیلی سریع حركت كنند.

خزندگان برای تنفس از شش استفاده می كنند و پوست خشن، خشك و معمولاً فلس داری دارند و خونسردند، یعنی تنها با رفتن به جاهای سرد در هوای گرم و به جای گرم در هوای سرد می توانند دمای بدن خود را تنظیم كنند. ماده ها بعد از جفت گیری مكان محفوظی را انتخاب می كنند یا لانه ی ساده ای می سازند و در آن تعداد نسبتاً كمی تخم می گذارند. تخم ها معمولاً پوسته ای كاغذی دارند، اما از جهات دیگر به تخم پرندگان شبیه اند. در بیش تر موارد تخم ها به حال خود رها می شوند تا در گرمای آفتاب باز شوند و انواع معدودی مانند تمساح ها و برخی از مارها از تخم ها و بچه های خود محافظت می كنند. در گذشته انواع زیادی از خزندگان پدید آمدند. دایناسورها كه خزنده بودند در شمار بزرگ ترین جانورانی هستند كه در روی زمین زیسته اند.

پرندگان: جانوران خونگرمی هستند كه میلیون ها سال قبل، از خزندگانِ شبه دایناسور به وجود آمدند. همه ی پرندگان بال دارند و تخم می گذارند. آن ها تنها موجودات پردار جهان هستند. بیش تر پرندگان می توانند پرواز كنند. معدودی از پرندگان مانند «كیو» توان پرواز خود را از دست داده اند. پنگوئن ها نمی توانند مانند سایر پرندگان بپرند، اما از بال هایشان به جای باله استفاده می كنند و به اصطلاح در زیر آب پرواز می كنند. شتر مرغ ها كه جثه شان برای پرواز بیش از اندازه بزرگ است، پاهای نیرومندی برای دویدن دارند و در سرعت های زیاد برای حفظ تعادل از بال هایشان استفاده می كنند.

شكل دم و بال پرندگان متفاوت است. با این همه، اغلب، چشم گیرترین تفاوت گونه های مختلف شكل منقار و پاهاست. مرغ های زرین پر، منقار بلند، نازك و نوك تیزی دارند كه به كمك آن ها به دورن گل ها دسترسی پیدا می كنند و از شهد آن ها تغذیه می كنند. بسیاری از پرندگان ساحلی منقار بلند و محكمی برای جستجوی كرم ها یا صدف داران در گل دارند. پرندگان صیاد منقار قلاب مانند برای پاره كردن گوشت دارند. مرغابی ها منقار پهنی برای صاف كردن آب یا گل دارند. گنجشك ها برای شكستن دانه ی گیاهان ، منقار كوتاه و محكمی دارند. ماهی خورانی مانند حواصیل ها پاهای بلندی برای راه رفتن در آب دارند. ماهی خواران دیگری مانند قره غازها ، پاهای كوتاه تر و انگشتان پره داری دارند كه در شنا كردن، شیرجه رفتن و تعقیب ماهی در زیر آب به آن ها كمك می كند.

پستانداران: بیش تر ما، وقتی واژه ی «جانور» را به كار می بریم منظورمان جانور پستاندار است،‌ زیرا بسیاری از جانوران خانگی و اهلی پستان دارند. پستان داران را تقریباً در سراسر دنیا می توان دید و انواع بسیار گوناگونی دارند. خفاش ها می توانند پرواز كنند، بالن ها فقط در آب زندگی می كنند، موش ها در زمین نقب می زنند، اسب ها دونده اند میمون ها از درخت بالا می روند. راستی در وجود این جانورانی كه جثه ، ظاهر و شیوه ی زندگی متفاوت دارند، چه ویژگی مشتركی هست كه همه ی آن ها را در رده ی پستانداران قرار می دهیم؟

همه ی پستانداران پنج ویژگی مشترك دارند: استخوان و ستون مهره دارند، شش دارند، خون گرم اند، مقداری خز یا مو روی بدن خود دارند و پستان داران ماده به بچه های خود شیر می دهند. پستانداران، برچسب این كه بچه ی آن ها چگونه رشد می كند، به سه گروه تقسیم می شوند:

تخم گذاران: تعداد بسیار اندكی از پستانداران از تخم بیرون می آیند. پلانی پوس از این گروه است.

كیسه داران: نوزاد ریز این جانوران پس از تولد به درون كیسه ی روی شكم مادر می خزد و در محیطی امن رشد می كند. كانگوروها و كوالاها كیسه دارند.

جفت داران: بیش تر پستان داران از این گروه اند،‌در این گروه ، قبل از آن كه بچه به دنیا بیاید، مدت طولانی در بدن مادر رشد می كند و غذا و اكسیژن از راه جفت (اندام ویژه ای كه در بدن مادر پدید می آید) از مادر به جنین منتقل می شود.

دست و پا: جز چند استثنا همه ی جانوران مهره داری كه در خشكی زندگی می كنند چهار اندام، كه معمولاً پا نامیده می شود و چهار كف پا دارند.در گروهی از پستانداران ، پاهای جلو آن ها به دست و كف دست تكامل پیدا كرده است. این گروه شامل میمون ها ،‌ میمون های بی دم و انسان هاس هستند. آن ها می توانند روی پاهای عقب خود راست بایستند،‌گرچه، جز انسان ها بقیه معمولاً روی هر چهار پا و دست راه می روند.دست و پاهای این گروه انگشت و شست دارد كه می توانند برای گرفتن اشیا از آن استفاده كنند.

منبع: كتاب معلم (راهنمای تدریس) علوم تجربی سوم دبستان ، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش ، چاپ اول 1381 

تایپ از : علی اكبر ادهم ماراللو




طبقه بندی: روش تدریس علوم سوم درس دوم : جانوران مهره دار،
[ چهارشنبه 20 بهمن 1389 ] [ 10:44 ب.ظ ] [ علی اكبر ادهم ماراللو آموزگار ششم ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

موضوعات
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :

فروش بک لینکطراحی سایتعکس